عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )

29

المسالك و الممالك ( فارسى )

سپس تا قريه بزرگ خرنجوان چهار فرسخ و تا جول چهار فرسخ و از آنجا تا قريه بزرگ سارغ هفت فرسخ ، سپس تا شهر خاقان تركشى چهار فرسخ و از آنجا تا نواكت چهار فرسخ و تا كبال سه فرسخ ، سپس تا نوشجان اعلى كه مرز چين است براى كاروانها از مسير چراگاه پانزده روز راه باشد ؛ اما براى پيكها و نامه رسانها و پيام - رسانهاى ترك سه روز راه است . راه زامين تا فرغانه از زامين تا ساباط 210 دو فرسخ ، سپس تا اسروشنه 211 هفت فرسخ كه دو فرسخ آن در دشت و پنج فرسخ آن مسير آبى از سوى شهر است ، لذا از سمرقند تا اشروسنه بيست و شش فرسخ راه است . از ساباط تا غلوك شش فرسخ و تا خجنده 212 چهار فرسخ ، سپس تا صامغار پنج فرسخ و از آنجا تا خاجستان چهار فرسخ است ، سپس تا ترمقان هفت فرسخ و از آنجا تا شهر باب 213 سه فرسخ و از باب تا فرغانه چهار فرسخ است ، لذا از سمرقند تا فرغانه پنجاه و سه فرسخ راه باشد ؛ اين شهر را انوشيروان ساخت و از هر خاندان عده‌اى را به آنجا منتقل كرد و آن را « از هر خانه » ناميد و خجند جزو فرغانه است . و اما تا شهر قبا 214 ده فرسخ و تا شهر أوش 215 ده فرسخ ديگر ، سپس تا أوزكند 216 شهر خورتكين هفت فرسخ و از آنجا تا گردنه يك روز راه است ، از گردنه تا اطباش يك روز و تا نوشجان اعلى شش روز ديگر راه باشد كه در اين مسير هيچ آبادى نيست و اطباش شهرى است بر فراز گردنه‌اى مرتفع بين تبت و فرغانه . و نوشجان اعلى و تبت در ميانه مشرق باشد . و از نوشجان اعلى تا شهر خاقان تغزغرسه ماه راه است . در مسير آن دهات بزرگ و حاصلخيز قرار دارد . زرتشتيان نفوذ كرده ، آتش پرستند و در ميانشان زنديقانى وجود دارد . پادشاه در شهر بزرگى كه داراى دوازده در آهنى مىباشد ، زندگى مىكند . تمام مردم شهر زنديق‌اند و در سمت چپ آن كيماك و در سيصد فرسخى مقابل آن چين قرار دارد . پادشاه تغزغز داراى چادرى است از طلا كه بر فراز كاخش قرار دارد و صد مرد را فرا مىگيرد و از پنج فرسخى ديده مىشود . اما پادشاه كيماك در چادرهايى زندگى مىكند كه جزو كلاء است و از طراز تا جايگاهش هشتاد و يك روز راه در صحراى سوزان و بىآب و علف است . سرزمين‌هاى تركان تغزغز وسيعترين سرزمين از سرزمين‌هاى تركان است . مرز آن چين و تبت و قرلق و كيماك و غز و جغر و بجاناك و تركش و أذكس و قبچاق و قرقيز و بهامسك و خرلخ و خلج و اين منطقه در كنار رودخانه قرار دارد . و در شهر فاراب پادگانى براى مسلمانان و پادگانى براى تركان خرلخيه است و تمامى شهرهاى تركان شانزده شهر است . راه از مرو شاهجان تا طخارستان از مرو تا فاز 217 هفت فرسخ ، تا مهدى آباد شش فرسخ ديگر ، سپس